wymowa plus i tous

Wymowa plus i tous wyjaśniona raz na zawsze.

Wśród słów francuskich, które sprawiają najdłużej kłopoty, dość szczególne miejsce zajmują wymowa plus i tous, które mają dwie różne obowiązujące wymowy (z dźwiękiem “s” na końcu, lub bez niego), i wcale nie jest obojętne jak te słowa wymawiamy. Warto raz na zawsze przyswoić sobie zasady tym rządzące.

Plus – więcej czy mniej?

Nieco pod prąd intuicji i ogólnych zasad fonetyki francuskiego, zasady wymowy słowa “plus” najłatwiej opanować biorąc za punkt wyjścia opcję, w której generalnie słowo to czyta się w całości /plüs/, łącznie z ostatnim dźwiękiem “s”. Nie jest to może statystycznie najczęstsza sytuacja w życiu, ale pozwala nam ograniczyć ilość wyjątków do zaledwie dwóch :

  1. Stopniowanie cech = /plü/
  2. ne … plus = /plü/

A więc, w sytuacji gdy używamy “plus” do stopniowania cech (przymiotników, przysłówków), “s” jest nieme. Na przykład :

Przymiotniki : plus grand, plus facile, plus cher, plus rapide
Przysłówki : plus vite, plus facilement, plus souvent, plus interessant

Nie dzieje się tak natomiast przy wyrażeniach ilościowych (plus de temps), ani przy sytuacjach, gdy samo “plus” jest przysłówkiem (il travaille plus). W takich sytuacjach czytamy słowo w całości, a więc /plüs/.

Sytuacja z negacją “ne … plus” wygląda podobnie, “s” jest nieme. Dzieje się to po to, by móc odróżnić w brzmieniu na przykład takie dwa zdania :

On a plus de vin. /plüs/
On n’a plus de vin. /plü/

W tych dwóch wypowiedziach obecność lub nieobecność “s” w wymowie jest jedyną różnicą.

Tous – wszystkie czy jednak nie?

Drugim słowem z którym walka fonetyczna czasem trwa irytująco długo jest “tous”. Tu sprawa wygląda inaczej niż przy “plus”. Słowo “tous”, czyli forma męska mnoga od “tout” może spełniać jedną z dwóch ról w wypowiedzi : może być przymiotnikiem lub zaimkiem. Dość łatwo jest to rozpoznać w tekście, ponieważ po przymiotniku musi być jakiś rzeczownik (zazwyczaj poprzedzony deskryptorem, więc np. rodzajnikiem, przymiotnikiem dzierżawczym lub wskazującym) :

Je travaille tous les jours
J’adore tous mes amis.
Je vais manger tous ces croissants.

W takiej konfiguracji czytamy /tu/ bez “s”, podążając za generalnymi zasadami fonetyki francuskiej.

Kiedy natomiast “tous” jest wykorzystywane jako zaimek, nie będzie po nim rzeczownika, który byłby przezeń opisywany, a więc też nie napotkamy na żaden deskryptor, który w brzmieniu mowy byłby w stanie przekazać, czy mamy do czynienia z formą mnogą “tous”, czy z pojedyńczym “tout” :

En Pologne, tous roulent vite.
Ils ont tous vu.
Nous voudrions tous voir.

W takich sytuacjach, wymowa “s” jest konieczna, ponieważ nie ma w pobliżu innego elementu, który mógłby w mowie przekazać to, że mamy do czynienia z formą mnogą. To w zasadzie zamyka temat pt. “wymowa plus i tous”.