kolory

Francuski + kolory = Oh mon dieu!

Pozornie kolory nie powinny być w języku francuskim żadnym wielkim zagadnieniem. Są to przymiotniki jak wszystkie inne, umieszcza się je po rzeczowniku, uzgadnia co do liczby i rodzaju z rzeczownikiem, który opisują, i w sumie na tym cały temat powinien się skończyć. No ale niestety nie.

Problem pojawia się, gdy odkrywamy, że niektóre z kolorów nie do końca się uzgadniają. Istnieją w języku francuskim 3 sytuacje, w których kolory nie będą uzgadniane z rzeczownikiem, który opisują :

  1. Gdy kolor pochodzi od nazwy pospolitej (np. prune, olive, itp.).
  2. Gdy kolor pochodzi od nazwy obcojęzycznej (np. kaki).
  3. Gdy kolor jest wyrażony w sposób złożony z kilku słów (np. bleu foncé).

Kolory, które uzgadniają się normalnie

Poniżej lista (nie wyczerpująca) kolorów, które uzgadniają się co do liczby i rodzjau

  • alezan
  • aubère
  • bai
  • baillet
  • basané
  • beige
  • bis
  • blafard
  • blanc
  • blême
  • bleu
  • blond
  • brun
  • céruléen
  • citrin
  • cramoisi
  • écarlate
  • écru
  • fauve
  • glauque
  • gris
  • incane
  • incarnat
  • incolore
  • infrarouge ou infra-rouge
  • jaune
  • livide
  • louvet
  • mauve
  • mordoré
  • moreau
  • noir
  • opalin
  • pers
  • pinchard
  • pourpre
  • rose
  • rouan
  • rouge
  • roux
  • tourdille
  • ultraviolet / ultra-violet
  • vairon
  • vermeil
  • vert
  • violet
  • zain
  • zinzolin

Wśród tych powyższych są 4 kolorów pochodzące od nazw pospolitych które mimo tego uzgadniają się w pełni :

  • mauve
  • violet
  • pourpre
  • rose

Są też 4 błędnie uważane za pochodzące od nazw pospolitych (a w rzeczywistości są to kolory w toku ewolucji języka zaczęto stosować jako rzeczowniki) które uzgadniają się w pełni :

  • fauve
  • incarnat
  • écarlate
  • vermeil

Kolory pochodzące od nazw pospolitych – częściowy lub pełny brak uzgodnienia

Jak już wcześniej wspomniałem, problemy pojawiają się między innymi przy kolorach od nazw pospolitych. Wśród nich 1 jest absolutnie wyjątkowy, który uzgadnia się wyłącznie co do liczby :

  • chatain

Cała reszta kolorów pochodzących od rzeczowników nie uzgadnia się wcale np. orange, émeraude, marron, olive, prune, banane, itp. Ważne jest też to, co w tej kwestii podaje Grevisse, a mianowicie sposób używania kolorów w mowie i w piśmie nie zawsze się pokrywał, przez co np. kolor marron w literaturze i niektórych słownikach pojawia się uzgodniony do formy marronnes, mimo że w mowie uzgodnienie nie było nigdy praktykowane.

Kolory pochodzące od nazw obcojęzycznych – brak uzgodnienia

Większość źródeł wyjaśniających zasady uzgadniania (i nieuzgadniania) kolorów w języku francuskim podaje jeden i ten sam przykład dla koloru pochodzenia obcego – kaki. Ważne jest jednak uświadomienie sobie, że choć pełna wiedza dlaczego kolory się nie uzgadniają jest przydatna, to w przypadku gdy chcemy nauczyć się odpowiednio dobrze zbudowanej listy najczęściej występujących nieuzgadnianych kolorów, zapamiętywanie przy każdym z nich czy należy od tych pochodzenia obcego, czy należy do nazw pospolitych, czy może do jednych i drugich, taka wiedza… ma znikomą wartość dodaną, albowiem efekt pozostaje taki sam – brak uzgodnienia.

Kolory (proste) których się nie uzgadnia – mocno wyczerpująca lista

  • abricot
  • absinthe
  • acajou
  • aigue-marine
  • albâtre
  • amadou
  • amande
  • amarante
  • ambre
  • améthyste
  • andrinople
  • anthracite
  • ardoise
  • argent
  • argile
  • aubergine
  • auburn
  • aurore
  • avocat
  • azur
  • basane
  • banane
  • bistre
  • bitume
  • bourgogne
  • brique
  • bronze
  • bulle
  • cacao
  • cachou
  • café
  • café au lait
  • canari
  • cannelle
  • capucine
  • caramel
  • carmélite
  • carmin
  • carotte
  • céladon
  • cerise
  • chair
  • chamois
  • champagne
  • châtaigne
  • chaudron
  • chocolat
  • citron
  • cognac
  • coquelicot
  • corail
  • corbeau
  • crème
  • crevette
  • cuivre
  • cyclamen
  • ébène
  • émeraude
  • étain
  • feuille morte
  • filasse
  • fraise
  • framboise
  • fuchsia
  • garance
  • grenat
  • groseille
  • havane
  • indigo
  • isabelle
  • ivoire
  • jade
  • jonquille
  • kaki
  • lavande
  • lilas
  • magenta
  • maïs
  • marine
  • marengo
  • marron
  • mastic
  • melon
  • miel
  • moutarde
  • muscade
  • nacarat
  • nacre
  • noisette
  • noyer
  • ocre
  • olive
  • or
  • orange
  • paille
  • parme
  • pastel
  • pastèque
  • pêche
  • perle
  • pervenche
  • pie
  • pistache
  • pivoine
  • ponceau
  • porto
  • prune
  • puce
  • réséda
  • rouille
  • rubis
  • sable
  • safran
  • saphir
  • saumon
  • sépia
  • serin
  • soufre
  • tabac
  • tango
  • taupe
  • thé
  • tilleul
  • tomate
  • topaze
  • turquoise
  • vermillon

Kolory złożone też nie są uzgadniane

Kolory złożone, to takie, do wyrażenia których potrzeba więcej niż jednego słowa. Możemy to podzielić następująco :

  1. Kolory doprecyzowane przymiotnikiem, np. bleu foncé, vert clair, jaune pâle.
  2. Więcej niż jedna składowa koloru, np. kolor morski po francusku to bleu-vert.
  3. Kolory doprecyzowane rzeczownikiem, np. jaune paille, rose bonbon.
  4. Kolory o złożonych nazwach i pochodzące od nazwy pospolitej, np. lis-de-vin, café-au-lait.
  5. Zestawy kolorów, czyli gdy obiekt dookreślany jest wielokolorowy, np. des drapeaux bleu blanc rouge.

Na koniec mała, ale dość potrzebna uwaga

Powyższe wyjaśnienia dotyczy sytuacji, gdy kolory służą w funkcji przymiotnika, a więc dookreślają pewien rzeczownik. Gdy natomiast same z siebie są rzeczownikiem (np. nie biały tylko biel), reguły te nie mają zastosowania. Korzystamy wtedy z ogólnych zasad dla liczby mnogiej rzeczowników i uzgadniania przymiotników (jeśli takowy będzie w danym kolorze występować) :

  • des bleus, des verts, des oranges
  • des bleus marins, des verts clairs, des oranges pâles
  • des jaunes paille, des roses bonbon
  • des bleu-vert, gris-bleu, des café-au-lait